De blik naar boven: kosmisch stralingsonderzoek op het Bonhoeffercollege Castricum

Castricum, december 2009: Exotische deeltjes uit de ruimte, showerontwikkeling, Einstein's  E = mc²: het is geen alledaagse kost waar V6 van het Bonhoeffercollege zich mee bezighoudt. Geen standaard lesstof, maar frontlijn fysica, waar antwoorden schaarser zijn dan vragen.

Het gaat om het volgende. Extreem energierijke deeltjes uit de kosmos botsen op luchtmoleculen hoog in de atmosfeer. Geen mens weet waar deze deeltjes vandaan komen en hoe ze aan hun krankzinnig hoge energie komen. Bij de botsing ontstaan nieuwe deeltjes die in dezelfde richting bewegen als het primaire deeltje. Ook deze deeltjes botsen waardoor weer meer deeltjes ontstaan. Deze kettingreactie leidt tot een deeltjeslawine die met een snelheid van bijna 300.000 km/s  naar het aardoppervlak raast. Door deze deeltjeslawines te analyseren, wordt getracht duidelijkheid te krijgen over aard en herkomst van die raadselachtige, primaire deeltjes.

Het HiSPARC project, een samenwerkingsverband tussen scholen en universiteiten, maakt het voor middelbare scholieren mogelijk om een bijdrage te leveren aan dit astrofysisch onderzoek. Onder toeziend oog van fysici hebben leerlingen detectoren gebouwd. De detectoren zijn op het dak geplaatst en maken deel uit van een netwerk van detectoren op scholen, universiteiten en andere gebouwen. Analyse van de meetgegevens van dit netwerk moet de kos-mos haar raadselen ontfutselen.

Om een beeld te krijgen wat er nu precies gebeurt in zo'n meetstation, heeft de Vietnamese masterstudent, Triet Dang, detectoren gebouwd voor in het klaslokaal. En daar is V6 geconcentreerd mee aan het werk. Hi-tech apparatuur, geavanceerde meetprogramma's, raadselachtige resultaten: deze 'blik naar boven'  is niet alleen een venster naar de kosmos, maar ook naar een natuurwetenschappelijke vervolgopleiding! Nu maar hopen dat het smaakt naar meer.

Dorrith Pennink
natuurkunde docent Bonhoeffercollege